آکاایران: مجموعه: هنرهای دستی و ترسیمی

پخل بافی، هنر زنان سرزمین خورشید و کویر

 

در خراسان نوع دیگری از سبدبافی رواج دارد که به زمان محلی پخل بافی گویند. مواد اولیه آن از ساقه گندم تهیه می شود.


مراحل کار:
بدین گونه که هنگام برداشت گندم ، خوشه ی گندم را با ساقه آن درو کرده، قسمت بند خوشه را که دارای دانه های گندم است جدا می کنند . قسمت فاقد بند جهت بافت سبد بکار می رود . باید پوست رویی ساقه را کنده و ساقه ها را به مدت 48 ساعت در آب قرار می دهند تا کاملاً نرم ، انعطاف پذیر و آماده برای بافت گردد .

 

برای شروع بافت دو ساقه گندم را در دست گرفته که اصطلاحاً « تو » نامند . ساقه ی دیگری که « ساقه پیچ » گفته می شود ، در وسط تو قرار داده و شروع به پیچاندن دور توها می نمایند . به اندازه ای آن را می پیچند که با تا دادن آن یک دایره کوچک تشکیل شود سپس بافت را خم کرده و توها همه زیر دست قرار می گیرند تا فرم دایره ای کوچک مشخص شود.

 

برای بست زدن، ساقه پیچ را بعد از 3 دور پیچاندن ، از زیر سوراخ ردیف قبلی عبور داده و به روی کار آورده ، دوباره یک دور، دور« توها » پیچیده و از روی تک قلاب بوجود آمده بست می خورد و به زیر کار می رود. در این هنگام ساقه پیچ دوباره زیر کار قرار گرفته و برای پیچاندن آماده می باشد . بنابراین با 3 دور پیچاندن یک بست زده می شود و بافت به همین صورت ادامه می یابد.

 

 آشنایی با هنر پخل بافی

از مهمترین مراکز پخل بافی استان خراسان جنوبی است

 

زمانی که طول ساقه پیچ کوتاه می شود ، در قسمت بست ، ساقه پیچ کوتاه را به توها داده و ساقه نوین را در قسمت پشت بست قلاب کرده و شروع به پیچاندن می کنیم . به همین ترتیب دسته ی توها را حول مرکز دور داده و با پیچاندن بافتنی دور توها و بست زدن، کف محصول به اندازه ی دلخواه در می آید. برای ایجاد دیواره ، پس از کامل شدن کفی ، دسته ی تو را روی ردیف کناره ی کفی قرار داده و بافت را ادامه می دهیم . به طوری که توها به صورت فنری روی هم قرار گیرند و دیواره ی محصول به ارتفاع دلخواه برسد.

 

جهت کور کردن انتهای بافت به جای یک بست 2 بست خورده و ساقه پیچ به داخل بافت می رود. برای محکم شدن بافت می توان به قسمت کور شده ، پارچه دوخت.


گاهی اوقات ، برای تزیین سبد از کامواهای الوان استفاده می کنند بدین ترتیب که 1 یا 2 سانت از ساقه را بوسیله کاموا می پوشانند و از ساقه تزئین شده به عنوان ساقه پیچ استفاده می شود به نحوی که قسمت کاموایی روی کار قرار گیرد. همچنین در بعضی از سبدها برای تزیین بیشتر ، لبه سبد بصورت زیگزاک بافت می شود . بدین ترتیب که دور دسته ای از تو را ساقه پیچ پیچیده و با دست به حالت زیگزاک فرم داده و به لبه ی محصول متصل می کنند.

 

 هنرهای دستی و سنتی

 

مراکز بافت :
بطور کلی از قدیم الایام د ر هر جایی که گندم کشت می شده ، مردم آن منطقه با این نوع سبد آشنایی کامل داشته و بافت آن را انجام می داده اند . هم اکنون این هنر در حال منسوخ شدن می باشد ، تنها افراد مسن با آن آشنا هستند . از مهمترین مراکز پخل بافی استان خراسان جنوبی می توان به بخش خضری شهرستان قاینات و تعدادی از روستاهای شهرستان سرایان از جمله : چرمه ، خاور و سراب اشاره نمود . 

 

برای بافت سبـد در بیرجند معمولاً از شاخه های نازک درخت استفاده می شود که اکثـراً از چـوب « بیدمشک »  و همچنین چوب « سرخ بید »  است که فاقد گل و میوه می باشد . سبـدهای تهیه شده از بیدمشک، به زبان محلی به سبدهای سفترک ( سفتوک) معروف است .

 

ارسال کننده عکس: فهیمه بخشی پور


.

منبع :