پوشش نشان هویت هر قوم و ملت است  زیراکه هر قوم را می‌توان با لباس مختص آنها در نگاه نخست بازشناسایی کرد. در بین عشایر ایل بختیاری نیز لباس از اهمیت هویتی خاصی برخوردار است. این اهمیت هویتی سبب شده تا در انتخاب نوع پارچه و دوخت دقت و ظرافت زیادی صرف شود.

چوقا

یکی از این لباس‌ها، بالاپوشی بسیار معروف به نام چوقا یا چوخا ست. گرچه این بالاپوش قدمتی زیادی ندارد اما بی‌شک چوقا با تصویر کلی از مردان لر بختیاری پیونده ناگسستنی خورده‌است.در مورد پیشینۀ چوقا  گفته‌اند که در گذشته مردهای بختیاری نوعی بالاپوش به نام قبا می‌پوشدند که از کنارین چاک و آستین‌های بلندی داشت. اما در زمان پهلوی اول و جریان منع لباس‌های محلی قبا از رونق می‌افتد.
در آن زمان خان یکی از ده‌های شمال شرق دزفول چوقایی به خان بختیاری هدیه می‌دهد و خان بختیار که از آن خوشش آمده دستور می‌دهد تمام طوایف آن را بپوشند و بدین ترتیب این بالاپوش رواج می‌یابد.چوقا همیشه طرحی ثابت دارد، بدین گونه که در آن خط‌ های سیاه به صورت عمودی روی خط‌های سفید کشیده شده‌اند. البته چوقا فقط به رنگ سیاه و سفید نیست و چوقای کرم سرمه‌ای، کرم آبی و کرم قهوه‌ای نیز بافته می‌شود.جالب است بدانید که از آستین‌کوتاه چوقا به عنوان جیب نیز استفاده می‌شود.

طراحی-کلاه-مردان-خسروی-بختیاری

نحوه ی بافت لباس محلی چوقا

چوقا دوخته نمی‌شود بلکه آنرا می‌بافند ، بدین منظور از دار خوابیده و از روش گلیم‌بافی استفاده می‌شود، البته بافت‌ها ریزتر و تار و پودها نازک‌تر از گلیم هستند.
همانگونه که گفته شد جنس چوقا عموماً پشم است گرچه گاهی از مواد پنبه‌ای نیز استفاده می‌شود.در ادامه نحوه بافت چوقا بختیاری را به شما عزیزان و همراهان آکا نشان خواهیم داد.

در شمال شرقی دزفول دهی به نام لیوس وجود دارد که چوقاهای بافته شده در آن بتدریج به «چوقا لیویسی یا لیواسی» مرسوم شدند و بر همین اساس به این بالاپوش چوقالیوسی هم می‌گویند. تاریخ بافت این پوشش کمتر از صد سال است. برای بافتِ چوقا از دارِ خوابیده استفاده می‌کنند و تکنیک بافت آن نیز مانند تکنیک گلیم بافی است با این تفاوت که خیلی ریز بافت تر است و تار و پود نازک دارد. طول پارچه مخصوص چوقا ۲٫۵ الی ۳٫۵ متر و عرض آن ۵۰ الی ۷۰ سانتیمتر است و با تاری از جنس پنبه (گاه پشم) و پود پشمی بافته می‌شود. قطعات را پس از بافتن به اندازه لازم می‌برند و کنار هم می‌دوزند. پشم به کار رفته باید کیفیت بالایی داشته باشد.

این پوشش فقط مخصوص مردان است. مردان در تابستان در زیر چوقا پیراهن و در زمستان کت می‌پوشند. مردان لر ( درلرستان و جنوب استان)  ومردان بختیاری ( درچهار محال و بختیاری و خوزستان و کهگیلویه و بویراحمد ، غرب استان اصفهان)  این پوشش را بر تن می‌کنند.

چوقا را بصورت نواری به عرض ۵۰ سانتیمتر وبلندی حدود ۵/۲ متر می‌بافند. این نوار از دو قسمت مساوی ومتفاوت تشکیل می‌شود. بافت آن ساده‌است ودر طول آن نوارهایی به عرض یک سانتیمتر با بافت یک ردیف نازک نخ مشکی جدا می‌شوند. در یک قسمت همین بافت ساده که راه راه است، ادامه می‌یابد ودر قسمت دیگر نقش پله‌ای که رنگ آن مشکی است بافته می‌شود. مدت زمان لازم برای بافت یک قطعه چوقا حدود ۲۰ روز است.

پس از بافت چوقا آن قسمت را که بافت ساده دارد برای پایین تنه وقسمتی را که دارای نقش پله‌ای مشکی است برای بالاتنه بکار برده وآن را می‌دورند. پود چوقا از خامه پشمی است که توسط زنان ایل بوسیله پره ریسیده می‌شود وتار آن از نخ پنبه‌ای بسیار ظریف است که از بازار خریداری می‌شود.

چوقا در کلیه فصول سال مورد استفاده قرار می‌گیرد. هنگامی که هوا سرد باشد چوقا را با بستن شالی در کمر به دور آن به بدن محکم می‌بندند تا باد وسرما در آن نفوذ نکند. بافت چوقا به علت متراکم بودن وپشمی بودن آن تا حدودی مانع نفوذ باران می‌شود. هنگام گرما ویا در حال کوه پیمایی دامن چوقا را از پایین تا کرده به کمر یا شانه حائل می‌کنند تا دامن آن دست وپای فرد رانگیرد.

برای بافت یک چوقای متوسط حدود یک کیلو گرم نخ پنبه‌ای (پود) ویک کیلو خامه پشمی بکار می‌رود. ارزش ومرغوبیت چوقا بسته به منزلت اجتماعی افراد ایل متفاوت است. بهترین نوع چوقا نوعی است که در طایفه بهداروند در تش کیارسی بافته شدن وبه چوقا «کیارسی» معروف است. بعد از آن چوقای«موری» که در طایفه موری بافته می‌شود شهرت دارد.قیمت این پوشش بستگی به خوش بافت بودن آن دارد.

طرح و نقش

Image result for نحوه بافت چوقا

 

نقش های چوقا، ستون هایی کوتاه و بلند هستند و طرح این ستون ها را از ساختمان های دوره هخامنشی می دانند. در مورد خطوط چوقا وجه تسمیه های متفاوتی رایج است. نقوشی که در پس و پیش آن ترسیم شده است، الهام گرفته شده از زیگورات چغازنبیل است که در واقع نام چوقا، از واژه چغازنبیل گرفته شده است. برخی می گویند که از روی مقبره کوروش تقلید شده است. خطوط چوقا به طوری است که خط های سفید، نماد سپنتا مینو (فرشته نیک) از پایین به بالا می آیند و خطوط سیاه، نماد انگره مینو (اهریمن) از بالا به پایین می آیند و بیانگر پیروزی نهایی خوبی ها بر بدی هاست. برخی دیگر به علت استفاده از دو رنگ سفید و مشکی در آن، مقدس بودن این لباس و استفاده از آن در مراسم خاص و مذهبی را مطرح کرده اند. دو رنگ متضاد سفید و مشکی می تواند نماد و نمودی از حدیث مکرر خیر و شر، خوب و بد و غیره باشد. عده ای هم معتقدند نقوش هندسی روی چوقا به نقوش شاخ قوچ شباهت دارد که نشان دهنده قدرت، رهبری و صلابت است. معمولاً بلندی چوقا باید به حدی باشد که تا زیر زانو برسد. ترکیب رنگ های دیگر چوقا، کرم آبی، کرم سرمه ای و یا کرم قهوه ای است. آستین کوتاه چوقا بیشتر حالت نمایشی دارد و به عنوان جیب نیز می توان از آن استفاده کرد.

 

موارد استفاده

چوقا در کلیه فصول سال مورد استفاده قرار می گیرد. هنگامی که هوا سرد باشد چوقا را با بستن شالی در کمر به دور آن به بدن محکم می بندند تا باد و سرما در آن نفوذ نکند. بافت چوقا به علت متراکم بودن و پشمی بودن آن تا حدودی مانع نفوذ باران می شود. هنگام گرما و یا در حال کوه پیمایی، دامن چوقا را از پایین تا کرده به کمر یا شانه حائل می کنند تا دامن آن دست و پای فرد را نگیرد. این پوشش فقط مخصوص مردان است و در تابستان در زیر چوقا پیراهن و در زمستان کت می پوشند.

مشهورترین و با کیفیت ترین نوع چوقا که توسط زنان کیارسی بافته می شود به «کیارسی بف» معروف است و دارای بافت بسیار ظریف بوده و تار آن از جنس پنبه است.

 

چگونگی بافت

Image result for نحوه بافت چوقا

برای بافت چوقا از دارِ خوابیده استفاده می کنند و تکنیک بافت آن نیز مانند تکنیک گلیم بافی است با این تفاوت که خیلی ریز بافت تر است و تار و پودی نازک دارد. دار چوقا به صورت افقی و تک نفره است و برای اینکه نخ پشمی مورد استفاده در بافت چوقا ظریف و یکنواخت ریسیده شود، آن را به هنگام پره گرداندن (نخ ریسی) از سوراخی که روی ناخن بلند انگشت شست تعبیه شده می گذرانند. طول پارچه مخصوص چوقا، 2.5 الی 3.5 متر و عرض آن 50 الی 70 سانتیمتر است و با تاری از جنس پنبه (گاه پشم) و پود پشمی بافته می شود. قطعات را پس از بافتن به اندازه لازم می برند و کنار هم می دوزند. پشم به کار رفته باید کیفیت بالایی داشته باشد. چوقا را بصورت نواری به عرض 50 سانتیمتر و بلندی حدود 2.5 متر می بافند. این نوار از دو قسمت مساوی و متفاوت تشکیل می شود. بافت آن ساده است و در طول آن، نوارهایی به عرض یک سانتیمتر با بافت یک ردیف نازک نخ مشکی جدا می شوند. در یک قسمت، همین بافت ساده که راه راه است، ادامه می یابد و در قسمت دیگر، نقش پله ای که رنگ آن مشکی است بافته می شود. مدت زمان لازم برای بافت یک قطعه چوقا حدود 20 روز است. پس از بافت چوقا، آن قسمت را که بافت ساده دارد برای پایین تنه و قسمتی را که دارای نقش پله ای مشکی است برای بالاتنه بکار برده و آن را می دوزند. پود چوقا از خامه پشمی است که توسط زنان ایل و بوسیله پره ریسیده می شود و تار آن از نخ پنبه ای بسیار ظریف است که از بازار خریداری می شود.

لباسبا نحوه ی دوخت چوقا بختیاری آشنا شویدآموزش دوخت چوقا بختیاری چگونه است؟طرز دوخت چوقا بختیاریآموزش دوخت چوقا بختیارینحوه دوخت چوقا بختیاری چوقا لباس لری عکس لباس لری مدل لباس لری لباس محلی لری لرهای بختیاری عشایر بختیاری لباس لری زنانه نحوه دوخت چوقا بختیاریلباسبا نحوه ی دوخت چوقا بختیاری آشنا شویدآموزش دوخت چوقا بختیاری چگونه است؟طرز دوخت چوقا بختیاریآموزش دوخت چوقا بختیاری