چطور مرگ رخ می دهد؟

وقتی مرگ اتفاق می افتد گاهی مواقع احساس می کنیم ناعادلانه است. حتی ممکن است به نظرمان غیر طبیعی بیاید و دلیل آن هم کاملا مشخص است زیرا همه ما از وقتی به یاد می آوریم سعی کردیم که دچار سانحه های ناخواسته نشویم و این سوانح ما را به مرگ نزدیک نکند.     

برای زنده ها؛ مرگ تنها آن اتفاقی بوده که در اطراف آن ها یا در تلویزیون و فیلم ها رخ داده است

درک برخی از ما از مردن توسط بازیگرانی که در صحنه های فیلم کسی را با اسلحه از پا در می آوردند به وجود آمده و حتی حاضریم یک کتاب را هر چند صد صفحه که باشد بخوانیم تا بالاخره متوجه شویم قهرمان داستانمان در پایان نمرده است.

داستان های دیگری که ما معمولا از مرگ می شنویم شاید مردن حیوانات خانگی و حتی یک ماهی قرمز باشد ولی به مرگ اطرافیان هم مربوط می شود مثلا همسایه ای که در تصادف جان خود را از دست داده و یا در مورد بسیار ناراحت کننده آن، مرگ اعضای نزدیک خانواده است که با آن روبرو می شویم.

وقتی مرگ اتفاق می افتد گاهی مواقع احساس می کنیم ناعادلانه است. حتی ممکن است به نظرمان غیر طبیعی بیاید و دلیل آن هم کاملا مشخص است زیرا همه ما از وقتی به یاد می آوریم سعی کردیم که دچار سانحه های ناخواسته نشویم و این سوانح ما را به مرگ نزدیک نکند.

از کودکی واکسن زده ایم تا از بیماری ها مصون باشیم ، از خیابان که رد می شویم هر دو سمت را نگاه می کنیم تا با خودرو تصادف نکنیم ، سیگار نمی کشیم چون ممکن است به سرطان مبتلا شویم و انواع و اقسام ویتامین ها را مصرف می کنیم و با ورزش سعی داریم تا بدن بهتری داشته باشیم و هر چه بیشتر از مرگ دور شویم.

اما آنچه در طول سالها متوجه آن شده ایم آن است که مرگ چیزی نیست که بتوان با آن مبارزه کرد و یا آن را شکست داد. در واقع امری طبیعی است که در زندگی هر کسی چه زود و یا دیر اتفاق خواهد افتاد و در حقیقت بدن ما به شکلی است که پس از سال ها، از کار افتاده و به پوسیدگی نزدیک می شود.

در واقع همین مرگ است که به زندگی معنا می بخشد و فشاری را بر زندگیمی گذارد که احساس کنیم هرگز برای وقوع آن آماده نیستیم.

● مرگ چیست؟

در طول زمان؛ مرگ به روش های مختلف تعریف شده است اما تعریف کلی برای فردی که "مرده " بوسیله علم پزشکی و تکنولوژی توصیف شده است.

تصور کنید شما صدها سال قبل زندگی می کرده اید. اگر کسی از بستگانتان جان بسپارد شما به دکتر زنگ نمی زنید چون می دانید دیگر راهی برای نجات او وجود ندارد و باید با وی خداحافظی کنید.

حال اگر همین اتفاق در حال حاضر بیفتد شما با خود فکر می کنید اگر تمامی علائم حیاتی هم از بین رفته باشد هنوز ممکن است راهی برای جلوگیری از مرگ وجود داشته باشد.

پیشرفت علم پزشکی تا جایی بوده که بتواند قلب ایستاده را دوباره به کار بیندازد و یا ارگان های از بین رفته را جانشین سازد. حتی در آخرین مرحله همیشه دستگاه هایی هستند که افراد را به آن متصل می کنند و وی می تواند تا سالها با کمک این دستگاه ها به حیات خود ادامه دهد گرچه ممکن است این حیات نوعی زندگی "گیاهی " نام گرفته باشد.

● توصیف مرگ:

آنچه که دانشگاه هاروارد در سال ۱۹۶۸ در مورد مرگ توضیح داد این بود: فرد زمانی جان خود را از دست داده که دچار مرگ مغزی شده باشد.

از برخی لحاظ ، توصیف هاروارد از مرگ ممکن است عجیب به نظر برسد زیرا زمانی که روح هنوز در بدن فرد وجود دارد نمی توان او را مرده پنداشت اما از سوی دیگر هاروارد متعتقد بود زمانی که انسان حافظه و شخصیت خود را که در مغز او جا گرفته از دست بدهد نمی توان او را زنده پنداشت.

از سوی دیگر این دو مشخصه در طرف راست مغز واقع شده است و این طور می توان توجیه کرد که مرگ مغزی که در سمت چپ صورت گرفته باشد نمی تواند توصیف مرگ داشته باشد زیرا فرد ممکن است خاطرات را هنوز همراه خود داشته باشد.

خلاصه این است که استفاده از کارایی مغز به عنوان زنده و یا مرده بودن؛ مشکلات و بحث های بسیاری را در پی دارد. برای نزدیکان و خویشاوندان یک نفر ممکن است سخت به نظر برسد که وقتی هنوز می بینند که عزیزشان نفس می کشد و بدنش گرم است و تنها مغزش کار نمی کند اور ا مرده بپندارند. تصور اینکه زنده و یا مرده بودن به کارایی ارگان های بدن بستگی دارد نیز یک موضوع دیگر است.

حال با اینکه به نظر می رسد مرگ مغز است که مردن را به همراه می آورد اما معمولا کمتر می شنویم که علت مرگ کسی "مرگ مغز" عنوان شده باشد. ما معمولا با عنوان هایی همچون حمله قلبی، سرطان و سکته آشناتریم.

به طور کلی علت مرگ و میرها از سه نوع خارج نیستند. یا اتفاقی هستند همچون تصادفات و غرق شدن ها، یا خشن هستند همچون قتل و یا خودکشی و یا اینکه طبیعی هستند که بیماری ها و مرگ و میرها براثر کهولت سن در آن دسته قرار می گیرند.

امروزه با پیشرفت علم و انواع و اقسام داروهایی که برای انواع بیماری ها و حتی باکتری ها و عفونت هااختراع شده؛ کمتر کسی بر اثر یک بیماری شناخته شده می میرد. شاید به همین علت باشد که سن مرگ در کشورهایی که به دارو دسترسی بیشتری دارند نسبت به کشورهای فقیر بسیار بالاتر است.

نکته دیگری که در مورد مرگ وجود دارد آن است که بر خلاف مرگ هایی که بر اثر خشونت ها صورت می گیرند اکثر مرگ و میرها زمان می برند تا اتفاق بیفتند. به این معنی که معمولا فردی که دچار سرطان و یا سکته می شود بلافاصله جان خود را از دست نمی دهد.

● فرایند مرگ:

تکنولوژی به ما کمک کرده که زندگی طولانی تری داشت باشیم و در ضمن نکات بیشتری را در مورد اتفاقی که هنگام مرگ می افتد بدانیم. آنچه که احتمالا تا به حال متوجه آن شده اید آن است که مرگ زمانی اتفاق می افتد که با نرسیدن اکسیژن به مغز این عضو کارایی خود را از دست بدهد.

سلول های مختلف در زمان های مختلف جان خود را از دست می دهد و به همین دلیل روند مرگ با اینکه مرگ سلول ها از کدام قسمت شروع شده باشد تفاوت خواهد داشت.

مغز برای کار کردن مقدار زیادی اکسیژن لازم دارد اما مقدار کمی را برای خود ذخیره می کند. بنابراین معمولا در زمانی که سلول ها مختل شوند و اکسیژن به مغز نرسد کار آن بین ۳ تا ۷ دقیقه به طور کامل مختل خواهد شد.

به همین دلیل است که یک سکته می تواند فورا فرد را از پا در بیاورد زیرا وقتی خون به سمت قلب نمی رود سکته قلبی اتفاق می افتد و اکسیژن رسانی به مغز متوقف می شود و سلول ها بلافاصله شروع به مردن می کنند.

بر خلاف سکته؛ مرگ در کهولت تفاوت بسیاری دارد. فردی که سن بالایی دارد بر اثر از کار افتادن ارگان هایش جان می سپارد و علت اینکه این افراد بیشتر زمان را خواب هستند نیز همین است که باید انرژی بیشتری را ذخیره کنند و مغز این دستور را صادر می کند.

فردی که در حال جان سپردن است معمولا حالت غیر عادی دارد و رفتارش به شکلی است که انگار نمی تواند به هیچ شکلی آرامش داشته باشد و در عین حال انگار نفس کشیدن برای او سخت است و بین نفس های او که بسیار کند صورت می گیرد صدایی بم تولید می شود که معمولا به علت جمع شدن آب در ریه هاست.

در این حالت هنوز نمی توان مطمئن بود که فرد چه حالی دارد. معمولا افرادی که به دلایلی تا نزدیکی مرگ پیش رفته اند عنوان می کنند که این روند به هیچ عنوان سخت و درد آور نبوده است. آنها معمولا همگی مدعی هستند که احساس آرامش کرده اند و حس کرده اند که روحشان ازبدن فیزیکی در حال جدا شدن است.

زمانی که قلب از تپیدن باز می ایستد فرد از نظر بیولوژیک مرده است.قلب خون را پمپ نمی کند و از همان زمان است که بین ۳ تا ۷ دقیقه طول می کشد که مرگ کلینیکی اتفاق می افتد که همان مردن سلول ها بر اثر کمبود اکسیژن است.

بدن پس از مرگ:

وقتی که قلب از تپیدن بایستد بدن فورا شروع به سرد شدن می کند. هر ساعت دمای بدن حدود ۰.۸۳ درجه سیلسیوس کاهش می یابد تا جایی که به دمای اتاق برسد و در همین زمان خون از چرخش باز ایستاده و بین ۲ تا ۶ ساعت بعد از مرگ بدن شروع به سفت شدن می کند.

در حالی که در این زمان بدن مرده به نظر می رسد، هنوز قسمت هایی از بدن وجود دارند که زنده هستند. به عنوان مثال سلول های پوست تا بعد از ۲۴ ساعت از مرگ هنوز فعالیت خود را ادامه می دهند.

چند روز پس از مرگ؛ باکتری هایی که در بدن وجود داشته اند شروع به از بین بردن صاحبخانه های خود یا در واقع همان ارگان های داخلی می کنند.

لوزالمعده به عنوان مثال در نوع خود آنقدر در خود باکتری جمع کرده است که باعث تخریب سریع خود پس از مرگ می شود. وقتی که ارگان های داخلی شروع به از بین رفتن توسط باکتری های می کنند بدن رو به کبودی می رود و سپس سیاه می شود. شما ممکن است تغییرات را نبینید اما بو را به خوبی می توانید استشمام کنید.همان بو است که باعث ورم کردن بدن می شود.

یک هفته بعد از مرگ پوست شل می شود و کوچکترین دستی می تواند آن را از هم بپاشد. یک ماه بعد از مرگ نیز موها، ناخن ها و داندان ها می افتند و بر خلاف آنچه شایع است ناخن ها و موها در زمان مرگ هیچ رشدی نمی کنند.

● اخلاقیات پزشکی در مرگ:

تکنولوژی پزشکی می تواند بدن را زنده نگه دارد حتی اگر مغز از بین رفته باشد و این همان زمانی است که خود هیچ اختیاری نداریم و نفس کشیدن و یا نکشیدن را دیگران باید تعیین کنند و در واقع آن ها هستند که می گویند دستگاه ها تا چه زمان بدن را نگه دارند.

این همان نکته ای است که در سال های اخیر بحث های بسیار در پی داشته است. اینکه مرگ فرد با توقف دستگاه هایی که ارگان های بدن را زنده نگه داشته اند اعلام شود و یا اینکه همان لحظه که مرگ مغزی رخ داد، موضوعی است که هنوز در مورد آن بحث بسیاری می شود.



المیرا صدیقی    
همشهری آنلاین ( www.hamshahrionline.ir )